Zimbabwe

Republik Zimbabwe
Bendera Jata
Cogan kata: "Unity, Freedom, Work" "Perpaduan, Kebebasan, Kerja"
Lagu kebangsaan: "Simudzai mureza wedu weZimbabwe" Bahasa Melayu: "Kibarkan Tinggi Bendera Zimbabwe Kita"
Ibu negara dan bandar terbesar}	Harare 17°50′S 31°3′T
Bahasa rasmi	16 bahasa yang diiktiraf secara rasmi Chewa Chibarwe Inggeris Kalanga Koisan Nambya Ndau Ndebele Shangani Shona bahasa isyarat Sotho Tonga Tswana Venda Xhosa
Pemerintah	Republik berpresiden kesatuan
• Presiden	Emmerson Mnangagwa
• Naib presiden	Constantino Chiwenga Kembo Mohadi
Badan perundangan	Parlimen
• Dewan pertuanan	Senat
• Dewan rakyat	Perhimpunan Kebangsaan
Kemerdekaan  daripada United Kingdom
• Pengisytiharan Kemerdekaan Sepihak Rhodesia	11 November 1965
• Perjanjian Lancaster House	21 Disember 1979
• Kemerdekaan sebagai Zimbabwe	18 April 1980
Keluasan
• Jumlah	390,757 km2 (150,872 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2025	16,950,795
• Bancian penduduk tahun 2022	15,178,957
KDNK (nominal)	2025
• Jumlah	US$51.22 bilion
• Per kapita	US$3,021.4
Gini (2019)	50.3 tinggi
HDI (2023)	0.598 sederhana (153)
Mata wang	Zimbabwe Gold (ZiG) (ZWG)
Zon waktu	UTC+2 (Waktu Afrika Tengah)
Kod panggilan	+263
Kod ISO 3166	ZW
DPT internet	.zw

Zimbabwe (Jawi: زيمبابوي; secara rasmi Republik Zimbabwe) ialah sebuah negara tanpa pantai di bahagian selatan benua Afrika. Negara ini bersempadan dengan Zambia di utara dan barat laut, Mozambique di timur dan timur laut, Afrika Selatan di selatan serta Botswana di barat dan barat daya. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Harare, manakala Bulawayo merupakan pusat bandar utama yang lain. Zimbabwe meliputi kawasan seluas 390,757 km² dan mempunyai 16 bahasa yang diiktiraf secara rasmi oleh perlembagaannya, termasuk bahasa Shona, Ndebele dan bahasa Inggeris.

Sejarah wilayah Zimbabwe dicirikan oleh kemunculan beberapa masyarakat dan negara Afrika yang mempunyai jaringan perdagangan serantau dan antarabangsa. Antara yang paling penting ialah Zimbabwe Raya, sebuah pusat politik dan perdagangan masyarakat Shona yang berkembang antara abad ke-11 dengan abad ke-15 dan memberikan nama kepada negara moden ini. Pada penghujung abad ke-19, kawasan yang kini membentuk Zimbabwe ditakluki dan ditadbir oleh Syarikat Afrika Selatan British sebelum menjadi tanah jajahan tadbir sendiri British yang dikenali sebagai Rhodesia Selatan pada tahun 1923. Kerajaan minoriti kulit putih pimpinan Ian Smith membuat Pengisytiharan Kemerdekaan Sepihak pada tahun 1965, yang tidak diiktiraf oleh United Kingdom atau masyarakat antarabangsa. Perang pembebasan yang berlarutan berakhir dengan Perjanjian Lancaster House pada tahun 1979 dan kemerdekaan Zimbabwe pada 18 April 1980.

Robert Mugabe mengetuai kerajaan dari kemerdekaan hingga tahun 2017, mula-mula sebagai perdana menteri dan kemudian sebagai presiden eksekutif. Tempoh pemerintahannya menyaksikan peluasan pendidikan dan perkhidmatan sosial pada tahun-tahun awal, tetapi turut dicirikan oleh Gukurahundi, pemusatan kuasa politik, pencabulan hak asasi manusia, program pengagihan semula tanah yang dipertikaikan serta krisis ekonomi dan hiperinflasi yang memuncak pada dekad 2000-an. Mugabe meletakkan jawatan selepas campur tangan tentera pada November 2017 dan digantikan oleh Emmerson Mnangagwa. Mnangagwa memenangi pilihan raya presiden 2023 dengan 52.6% undi menurut keputusan rasmi, tetapi proses pilihan raya itu dipertikaikan oleh pembangkang dan pemerhati antarabangsa mencatatkan pelbagai kekurangan.

Pada Julai 2026, satu pindaan perlembagaan menggantikan pemilihan presiden secara langsung dengan pemilihan oleh sidang bersama kedua-dua dewan Parlimen dan memanjangkan tempoh jawatan presiden serta Parlimen daripada lima kepada tujuh tahun. Pindaan itu turut memanjangkan penggal semasa hingga 2030 dan menjadi subjek pertikaian undang-undang dan politik mengenai keperluan mengadakan referendum.

Zimbabwe mempunyai penduduk sebanyak 15,178,957 orang mengikut Banci Penduduk dan Perumahan 2022, manakala Bank Dunia menganggarkan jumlahnya sebanyak 16,950,795 orang pada 2025. Ekonominya berasaskan antara lain pertanian, perlombongan, perkhidmatan dan perdagangan, dengan emas dan kegiatan perlombongan lain memainkan peranan penting dalam eksport. Negara ini menggunakan Zimbabwe Gold atau ZiG sebagai mata wang tempatan, walaupun ekonominya masih banyak menggunakan dolar Amerika Syarikat. Nilai Indeks Pembangunan Manusia Zimbabwe bagi tahun 2023 ialah 0.598, meletakkannya pada kedudukan ke-153 dalam data yang diterbitkan bersama Laporan Pembangunan Manusia 2025.

Penamaan

Nama Zimbabwe berasal daripada nama Zimbabwe Raya, sebuah kompleks penempatan dan binaan batu monumental berhampiran Masvingo. UNESCO menyifatkan tapak tersebut sebagai peninggalan penting tamadun Bantu masyarakat Shona antara abad ke-11 dengan abad ke-15 dan sebagai sebuah pusat perdagangan utama pada zamannya.

Istilah Shona yang mendasari nama tersebut lazimnya dikaitkan dengan ungkapan yang merujuk kepada "rumah batu" atau "rumah-rumah batu". Penggunaan dan makna tepat bentuk sejarahnya telah dibincangkan dalam kajian bahasa dan arkeologi, tetapi kaitannya dengan seni bina batu Zimbabwe Raya diterima secara meluas.

Nama "Zimbabwe" muncul sebagai salah satu nama yang dicadangkan oleh gerakan nasionalis Afrika pada sekitar tahun 1960 untuk menggantikan "Rhodesia", nama yang berkait dengan Cecil Rhodes. Nama tersebut kemudiannya digunakan oleh pertubuhan politik nasionalis dan menjadi semakin penting sebagai lambang identiti antikolonial. Negara merdeka secara rasmi menggunakan nama Republik Zimbabwe pada tahun 1980.

Sejarah

Masyarakat awal dan negara prakolonial

Runtuhan Zimbabwe Raya, salah sebuah pusat politik dan perdagangan terpenting di Afrika bahagian selatan pada Zaman Pertengahan.

Bukti arkeologi menunjukkan kewujudan masyarakat pertanian dan penternakan di dataran tinggi Zimbabwe jauh sebelum pembentukan negara-negara besar. Menjelang milenium kedua Masihi, perkembangan perdagangan emas, gading, ternakan dan hasil pertanian menyokong pertumbuhan pusat politik yang semakin kompleks.

Zimbabwe Raya berkembang menjadi sebuah pusat politik dan perdagangan yang besar, khususnya antara abad ke-13 dengan abad ke-15. Penemuan barangan import menunjukkan bahawa penduduknya terlibat dalam jaringan perdagangan yang menghubungkan pedalaman Afrika selatan dengan pelabuhan-pelabuhan di pesisir Lautan Hindi. Selepas kemerosotan Zimbabwe Raya pada sekitar abad ke-15, pusat kuasa beralih kepada beberapa negara pengganti, termasuk Kerajaan Mutapa di utara dan kemudiannya Empayar Rozwi.

Perubahan politik serantau pada abad ke-19 membawa kepada pembentukan kerajaan Ndebele di bahagian barat daya wilayah tersebut. Persaingan antara masyarakat tempatan, pedagang, pemburu dan kuasa kolonial Eropah semakin meningkat pada penghujung abad itu apabila kepentingan British terhadap sumber mineral dan tanah di pedalaman Afrika selatan bertambah.

Penjajahan dan Rhodesia Selatan

Pada tahun 1889, Syarikat Afrika Selatan British (BSAC) menerima piagam diraja British yang membolehkannya memperluas kegiatan pentadbiran dan komersialnya di Afrika selatan-tengah. Pioneer Column memasuki Mashonaland pada tahun 1890 dan menubuhkan Fort Salisbury, yang kemudian berkembang menjadi Harare. BSAC seterusnya menakluki kerajaan Ndebele selepas Perang Matabele Pertama pada tahun 1893–1894.

Penentangan bersenjata terhadap pemerintahan kolonial memuncak dalam pemberontakan Shona dan Ndebele pada tahun 1896–1897, yang kemudian dikenang sebagai Chimurenga Pertama. Selepas pemberontakan dipatahkan, pentadbiran kolonial memperkukuh penguasaan politik dan ekonomi peneroka Eropah. Pertanian komersial, perlombongan dan pengangkutan berkembang, tetapi sistem pemilikan tanah dan pasaran buruh secara tidak seimbang memihak kepada masyarakat peneroka kulit putih dan mengehadkan peluang politik dan ekonomi majoriti Afrika.

Pentadbiran BSAC berakhir pada tahun 1923 apabila Rhodesia Selatan menjadi sebuah tanah jajahan tadbir sendiri British. Walaupun mempunyai institusi parlimen sendiri, kuasa politik pada praktiknya dikuasai oleh minoriti kulit putih dan majoriti penduduk Afrika tidak menikmati penyertaan politik yang setara.

Dari tahun 1953 hingga 1963, Rhodesia Selatan bergabung dengan Rhodesia Utara dan Nyasaland dalam Persekutuan Rhodesia dan Nyasaland. Persekutuan tersebut ditentang oleh gerakan nasionalis Afrika dan dibubarkan pada tahun 1963 ketika Rhodesia Utara dan Nyasaland bergerak ke arah kemerdekaan masing-masing sebagai Zambia dan Malawi.

UDI, perang pembebasan dan penyelesaian 1979

Ian Smith, perdana menteri Rhodesia, pada tahun 1975.

Pada 11 November 1965, kerajaan Rhodesia pimpinan Ian Smith mengisytiharkan kemerdekaan secara sepihak selepas United Kingdom enggan memberikan kemerdekaan tanpa kemajuan ke arah pemerintahan majoriti. Pengisytiharan tersebut tidak diiktiraf oleh Britain atau masyarakat antarabangsa. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenakan sekatan mandatori terhadap Rhodesia, sementara kerajaan Smith mengisytiharkan sebuah republik pada tahun 1970 tanpa memperoleh pengiktirafan antarabangsa.

Gerakan nasionalis utama terbahagi antara Kesatuan Rakyat Afrika Zimbabwe (ZAPU), yang dikaitkan dengan Joshua Nkomo, dan Kesatuan Kebangsaan Afrika Zimbabwe (ZANU), yang akhirnya dipimpin oleh Robert Mugabe. Sayap bersenjata kedua-dua gerakan melancarkan perang gerila terhadap kerajaan Rhodesia. Konflik tersebut, yang dikenali sebagai Perang Bush Rhodesia atau Chimurenga Kedua, meningkat pada tahun 1970-an apabila negara-negara jiran yang baru merdeka menyediakan ruang politik atau logistik kepada gerakan pembebasan.

Penyelesaian Dalaman pada tahun 1978 membawa kepada pilihan raya 1979 dan pembentukan negara Zimbabwe Rhodesia di bawah Perdana Menteri Abel Muzorewa, tetapi susunan tersebut tidak diiktiraf secara meluas dan perang berterusan. Rundingan antara kerajaan British, pihak Zimbabwe Rhodesia dan Patriotic Front pimpinan Mugabe dan Nkomo akhirnya menghasilkan Perjanjian Lancaster House pada 21 Disember 1979. Britain mengambil semula tanggungjawab sementara terhadap Rhodesia Selatan, gencatan senjata dilaksanakan dan pilihan raya baharu diadakan pada Februari 1980.

ZANU pimpinan Mugabe memenangi majoriti dalam pilihan raya tersebut. Zimbabwe memperoleh kemerdekaan yang diiktiraf antarabangsa pada 18 April 1980 dengan Mugabe sebagai perdana menteri pertama kerajaan baharu.

Kemerdekaan dan era Mugabe

Robert Mugabe pada sambutan kemerdekaan Zimbabwe pada tahun 1980.

Kerajaan pascakemerdekaan mewarisi ekonomi yang mempunyai sektor pertanian, perlombongan dan perindustrian yang agak berkembang, tetapi juga ketidaksamaan besar dalam pemilikan tanah, pendapatan dan akses kepada perkhidmatan. Pada tahun-tahun awal kemerdekaan, kerajaan Mugabe memperluas sistem pendidikan dan kesihatan serta berusaha menyatukan bekas pasukan gerila ZANLA dan ZIPRA dengan pasukan keselamatan Rhodesia.

Hubungan antara ZANU dan ZAPU bagaimanapun merosot dengan cepat. Dari tahun 1983 hingga 1987, Briged Kelima tentera menjalankan operasi di Matabeleland dan Midlands dalam kempen yang dikenali sebagai Gukurahundi. Orang awam yang disyaki menyokong ZAPU menjadi sasaran pembunuhan, penyeksaan dan penahanan. Amnesty International memetik anggaran bahawa kira-kira 20,000 orang terbunuh dalam keganasan tersebut. Perjanjian Perpaduan 1987 antara Mugabe dan Nkomo menamatkan konflik politik terancang antara ZANU dan ZAPU dan membawa kepada penggabungan kedua-duanya sebagai ZANU–PF. Pada tahun yang sama, sistem presiden eksekutif diwujudkan dan Mugabe menjadi presiden.

Pada dekad 1990-an, kemerosotan keadaan ekonomi, pengangguran dan rasa tidak puas hati terhadap kerajaan meningkatkan kekuatan kesatuan sekerja dan gerakan masyarakat sivil. Gerakan untuk Perubahan Demokratik (MDC) muncul pada tahun 1999 sebagai pencabar utama ZANU–PF.

Isu pemilikan tanah kembali menjadi pusat politik negara. Mulai tahun 2000, kerajaan melaksanakan Program Pembaharuan Tanah Jalur Cepat, yang mempercepat pengambilalihan dan pengagihan semula ladang komersial yang sebahagian besarnya dimiliki oleh petani kulit putih. Pembaharuan tersebut mengubah struktur pemilikan tanah secara besar-besaran dan menangani sebahagian warisan ketidaksamaan kolonial, tetapi pelaksanaannya turut melibatkan keganasan, pelanggaran undang-undang dan gangguan terhadap pengeluaran pertanian. Penilaian akademik terhadap program itu menekankan kedua-dua keperluan sejarah untuk pembaharuan tanah dan akibat negatif daripada cara sebahagian proses tersebut dilaksanakan.

Krisis ekonomi bertambah buruk akibat gabungan kemerosotan pengeluaran, ketidakstabilan fiskal dan monetari, kemarau, kesukaran memperoleh pembiayaan luar serta ketidaktentuan dasar. Pembiayaan defisit melalui penciptaan wang menyumbang kepada hiperinflasi yang luar biasa. Tabung Kewangan Antarabangsa menganggarkan inflasi tahunan telah mencapai sekitar 500 bilion peratus pada September 2008. Penggunaan dolar Zimbabwe kemudiannya dihentikan bagi urus niaga biasa dan ekonomi didolarisasikan pada tahun 2009.

Selepas pilihan raya 2008 yang dilanda keganasan dan pertikaian, ZANU–PF dan puak-puak MDC mencapai perjanjian perkongsian kuasa. Sebuah kerajaan perpaduan beroperasi dari tahun 2009 hingga 2013 dengan Mugabe sebagai presiden dan pemimpin MDC Morgan Tsvangirai sebagai perdana menteri. Perlembagaan baharu diluluskan melalui referendum pada tahun 2013 dan memperkenalkan semula kerangka perlembagaan yang lebih luas bagi hak asasi, institusi bebas dan pembahagian kuasa.

Pada November 2017, tentera campur tangan dalam perebutan kuasa dalaman ZANU–PF dan Mugabe diletakkan di bawah tahanan rumah. Beliau meletakkan jawatan pada 21 November selepas hampir 37 tahun menguasai kerajaan Zimbabwe. Bekas naib presidennya, Emmerson Mnangagwa, mengangkat sumpah sebagai presiden pada 24 November 2017.

Era Mnangagwa

Emmerson Mnangagwa, presiden Zimbabwe sejak 2017.

Mnangagwa memenangi pilihan raya presiden 2018 dan sekali lagi bertanding pada 2023. Dalam keputusan rasmi pilihan raya 2023, beliau memperoleh 52.6% undi berbanding 44% untuk Nelson Chamisa. Chamisa dan pembangkang menolak keputusan tersebut. Misi Pemerhatian Pilihan Raya Kesatuan Eropah menyatakan bahawa kebebasan asas telah dibatasi dan proses pilihan raya tidak menyediakan medan persaingan yang sentiasa setara, di samping mencatatkan masalah pentadbiran dan tekanan terhadap pengundi.

Pada 7 Julai 2026, Mnangagwa menandatangani Constitution of Zimbabwe (Amendment) Act (No. 3), 2026. Pindaan itu menggantikan pemilihan presiden secara langsung dengan pemilihan oleh ahli Parlimen dalam sidang bersama Senat dan Perhimpunan Kebangsaan. Calon perlu memperoleh lebih separuh undi sah ahli Parlimen, dengan undian pusingan kedua antara dua calon teratas sekiranya tiada calon mencapai majoriti pada pusingan pertama.

Pindaan tersebut turut memanjangkan tempoh jawatan presiden dan kitaran Parlimen daripada lima kepada tujuh tahun serta memanjangkan tempoh semasa sehingga 2030. Pihak pembangkang, pertubuhan masyarakat sivil dan sebahagian pakar undang-undang berhujah bahawa perubahan berkenaan memerlukan referendum, manakala penyokongnya menegaskan bahawa had dua penggal presiden masih dikekalkan. Pada Ogos 2026, kesahan beberapa aspek pindaan itu masih menjadi subjek cabaran undang-undang.

Geografi

Air Terjun Victoria di Sungai Zambezi, di sempadan Zimbabwe dengan Zambia.

Zimbabwe terletak di pedalaman bahagian selatan Afrika dan tidak mempunyai pantai. Negara ini bersempadan dengan Zambia, Mozambique, Afrika Selatan dan Botswana. Wilayahnya meliputi 390,757 km². Sebahagian besar negara terletak di dataran tinggi antara sistem Sungai Zambezi di utara dengan Sungai Limpopo di selatan.

Bentuk muka bumi dan iklim

Bentuk muka bumi Zimbabwe lazimnya dibahagikan kepada kawasan dataran tinggi tengah dan kawasan yang semakin rendah menuju lembah Zambezi dan Limpopo. Bahagian timur mempunyai Tanah Tinggi Timur, yang menerima hujan lebih banyak dan mempunyai suhu yang lebih rendah berbanding kebanyakan kawasan lain di negara tersebut.

Iklim Zimbabwe dipengaruhi oleh kedudukan tropika dan ketinggiannya. Dataran tinggi tengah mempunyai suhu yang lebih sederhana, manakala kawasan rendah di lembah Zambezi dan Limpopo lebih panas dan kering. Sebahagian besar hujan turun pada musim panas, biasanya dari November hingga April, manakala tempoh Mei hingga Ogos lebih kering dan lebih sejuk.

Taburan hujan yang tidak sekata menjadikan pertanian terdedah kepada variasi cuaca. Kemarau berkala, termasuk kejadian yang dikaitkan dengan El Niño, boleh mengurangkan hasil tanaman, bekalan air dan pengeluaran tenaga hidroelektrik. IMF menyatakan bahawa pemulihan pertanian selepas kemarau menyumbang dengan ketara kepada pertumbuhan ekonomi pada 2025, tetapi risiko iklim masih menjadi ancaman kepada pertumbuhan seterusnya.

Alam sekitar dan pemuliharaan

Gajah dan zebra di Taman Negara Hwange.

Zimbabwe mempunyai ekosistem yang terdiri daripada savana, hutan terbuka, kawasan pergunungan, lembangan sungai dan tanah lembap. Kawasan perlindungan utamanya termasuk Taman Negara Hwange, Taman Negara Mana Pools dan Taman Negara Gonarezhou. Mana Pools bersama kawasan safari Sapi dan Chewore disenaraikan sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO pada tahun 1984.

Air Terjun Victoria, yang dikongsi dengan Zambia dan dikenali juga sebagai Mosi-oa-Tunya, disenaraikan oleh UNESCO sebagai Tapak Warisan Dunia semula jadi pada tahun 1989. Pemuliharaan hidupan liar turut mempunyai kepentingan ekonomi kerana taman negara dan kawasan safari merupakan asas kepada sebahagian industri pelancongan Zimbabwe.

Politik dan pemerintahan

Perlembagaan dan institusi

Bangunan baharu Parlimen Zimbabwe di Mount Hampden.

Zimbabwe ialah sebuah republik kesatuan. Perlembagaan 2013 menetapkan prinsip kedaulatan rakyat, hak asasi dan kerangka institusi negara serta mengiktiraf kerajaan pada peringkat kebangsaan, wilayah dan tempatan.

Presiden ialah ketua negara dan ketua kerajaan serta mengetuai cabang eksekutif. Pada Ogos 2026, presiden ialah Emmerson Mnangagwa, manakala dua naib presiden ialah Constantino Chiwenga dan Kembo Mohadi.

Parlimen Zimbabwe terdiri daripada dua dewan, iaitu Perhimpunan Kebangsaan dan Senat. Pada Ogos 2026, Speaker Perhimpunan Kebangsaan ialah Jacob Mudenda, manakala Presiden Senat ialah Mabel Chinomona.

Pindaan perlembagaan 2026 mengubah kaedah pemilihan presiden. Selepas pilihan raya umum, presiden hendaklah dipilih oleh ahli Senat dan Perhimpunan Kebangsaan dalam satu sidang bersama, bukan lagi melalui undi popular secara langsung. Pindaan yang sama menetapkan kitaran tujuh tahun bagi jawatan presiden dan Parlimen.

Badan kehakiman merangkumi Mahkamah Perlembagaan Zimbabwe, Mahkamah Agung Zimbabwe, Mahkamah Tinggi dan mahkamah-mahkamah bawahan. Perlembagaan turut memperuntukkan beberapa suruhanjaya bebas yang berfungsi dalam bidang pilihan raya, hak asasi dan pentadbiran awam.

Pilihan raya dan politik kepartian

ZANU–PF telah menjadi parti dominan dalam politik Zimbabwe sejak kemerdekaan. Parti itu berasal daripada ZANU dan mencapai bentuk semasanya selepas Perjanjian Perpaduan 1987 dengan ZAPU. Gerakan pembangkang utama sejak penghujung 1990-an berkembang daripada Gerakan untuk Perubahan Demokratik, yang kemudiannya berpecah kepada beberapa parti dan gabungan.

Pilihan raya sejak tahun 2000 sering menjadi subjek pertikaian mengenai akses media, penggunaan sumber negara, intimidasi, kebebasan berhimpun dan pentadbiran pilihan raya. Dalam pilihan raya 2023, pemerhati Kesatuan Eropah menyatakan bahawa proses tersebut mempunyai kekurangan yang menjejaskan aspek ketelusan dan medan persaingan, walaupun pengundian pada umumnya berlangsung secara aman di kebanyakan tempat.

Pindaan 2026 telah mengubah sifat pilihan raya presiden pada masa hadapan kerana pengundi tidak lagi memilih presiden secara berasingan melalui undi langsung. Sebaliknya, komposisi Parlimen selepas pilihan raya umum akan menentukan pemilihan presiden dalam sidang bersama kedua-dua dewannya.

Hubungan luar

Zimbabwe menjadi anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 25 Ogos 1980. Negara ini juga aktif dalam kerjasama serantau Afrika selatan dan merupakan anggota Kesatuan Afrika serta Komuniti Pembangunan Afrika Selatan.

Zimbabwe menyertai Komanwel selepas kemerdekaan pada 1980 tetapi menarik diri daripada pertubuhan tersebut pada Disember 2003 selepas tempoh penggantungan dan perselisihan mengenai pilihan raya, hak asasi dan dasar kerajaan Mugabe. Kerajaan Zimbabwe memohon untuk menyertai semula Komanwel pada Mei 2018. Proses penilaian keanggotaan semula belum membawa kepada pemulihan keanggotaan setakat Ogos 2026.

Pertahanan

Angkatan Pertahanan Zimbabwe dibentuk selepas kemerdekaan melalui penyatuan bekas pasukan keselamatan Rhodesia dengan pejuang ZANLA dan ZIPRA. Angkatan tersebut terdiri terutamanya daripada Tentera Kebangsaan Zimbabwe dan Tentera Udara Zimbabwe. Perlembagaan meletakkan pasukan pertahanan di bawah kuasa awam dan memperuntukkan peranan presiden sebagai pemerintah tertinggi angkatan pertahanan.

Zimbabwe pernah mengerahkan tentera ke luar negara, termasuk semasa Perang Congo Kedua dari penghujung 1990-an. Angkatan bersenjatanya juga mempunyai peranan politik yang ketara dalam perkembangan November 2017 yang membawa kepada peletakan jawatan Robert Mugabe.

Pembahagian pentadbiran

Pembahagian wilayah Zimbabwe.

Zimbabwe dibahagikan kepada lapan wilayah biasa dan dua bandar metropolitan yang mempunyai taraf wilayah, iaitu Harare dan Bulawayo. Jumlah penduduk dalam jadual berikut merujuk kepada Banci Penduduk dan Perumahan 2022.

Wilayah peringkat teratas Zimbabwe

Wilayah	Status	Pusat pentadbiran	Keluasan (km²)	Penduduk (2022)
Bulawayo	Metropolitan	Bulawayo	479	665,952
Harare	Metropolitan	Harare	872	2,427,231
Manicaland	Wilayah	Mutare	36,459	2,037,703
Mashonaland Tengah	Wilayah	Bindura	28,347	1,384,891
Mashonaland Timur	Wilayah	Marondera	32,230	1,731,173
Mashonaland Barat	Wilayah	Chinhoyi	57,441	1,893,584
Masvingo	Wilayah	Masvingo	56,566	1,638,528
Matabeleland Utara	Wilayah	Lupane	75,025	827,645
Matabeleland Selatan	Wilayah	Gwanda	54,172	760,345
Midlands	Wilayah	Gweru	49,166	1,811,905

Sumber keluasan, pusat pentadbiran dan angka banci wilayah: data pentadbiran dan Banci Penduduk dan Perumahan 2022 ZIMSTAT.

Wilayah dibahagikan lagi kepada daerah dan unit kerajaan tempatan. Perlembagaan 2013 turut menyediakan asas bagi devolusi melalui majlis wilayah dan metropolitan, walaupun pembahagian fungsi dan sumber antara kerajaan pusat dengan pihak berkuasa subnasional terus berkembang melalui perundangan dan dasar kerajaan.

Ekonomi

Latar langit Harare, pusat ekonomi dan pentadbiran utama Zimbabwe.

Ekonomi Zimbabwe merangkumi pertanian, perlombongan, pembuatan, perkhidmatan dan perdagangan. Bank Dunia menganggarkan KDNK nominal negara pada US$51.22 bilion pada 2025, atau kira-kira US$3,021 seorang. IMF menganggarkan pertumbuhan KDNK benar sebanyak 8.3% pada 2025 selepas pemulihan pertanian dan kegiatan perlombongan yang kukuh. Bagi 2026, IMF mengunjurkan pertumbuhan sekitar 5%, dengan inflasi purata sekitar 5.1%, walaupun risiko cuaca dan persekitaran luaran kekal ketara.

Zimbabwe masih menghadapi masalah struktural termasuk hutang dan tunggakan luar negara, tahap pelaburan yang tidak mencukupi, ketidakstabilan mata wang dalam tempoh panjang, bekalan tenaga yang tidak konsisten dan kemiskinan yang meluas. ZIMSTAT melaporkan kadar kemiskinan keseluruhan sebanyak 57% dalam penilaian 2019 dan kadar pengangguran penduduk berusia 15 tahun ke atas sebanyak 20.7% dalam Tinjauan Tenaga Buruh suku kedua 2025. Angka pengangguran berbeza antara sumber kerana penggunaan takrif dan kaedah pengukuran yang berlainan.

Ketidaksamaan pendapatan juga kekal tinggi. Pemerhatian Gini terkini yang tersedia dalam pangkalan data Bank Dunia ialah 50.3 bagi tahun 2019. Nilai Indeks Pembangunan Manusia bagi 2023 pula ialah 0.598, meletakkan Zimbabwe pada kedudukan ke-153.

Pertanian dan perlombongan

Pertanian merupakan sumber pekerjaan dan pendapatan penting, khususnya di kawasan luar bandar. Tanaman utama termasuk jagung sebagai makanan ruji serta tembakau dan tanaman hortikultur untuk pasaran komersial. Prestasi sektor ini sangat bergantung pada hujan kerana sebahagian kawasan pertanian tidak mempunyai pengairan yang mencukupi.

Zimbabwe mempunyai sumber galian yang besar, termasuk emas, platinum, kromium, arang batu, nikel dan litium. Perlombongan dan eksport mineral merupakan sumber utama pertukaran asing. IMF menyatakan bahawa peningkatan kegiatan perlombongan dan harga emas yang menggalakkan merupakan antara faktor yang menyokong pertumbuhan ekonomi pada 2025 dan awal 2026.

Pembaharuan tanah sejak tahun 2000 mengubah struktur pertanian secara mendalam dengan memindahkan sebahagian besar tanah pertanian komersial daripada pemilikan minoriti kulit putih kepada penerima kulit hitam. Kesannya berbeza mengikut kawasan dan jenis ladang. Kajian akademik menunjukkan bahawa pembaharuan itu memperluas akses kepada tanah kepada sebahagian penduduk yang sebelumnya terpinggir, tetapi keganasan, ketidakpastian hak milik, kekurangan modal dan gangguan terhadap pengeluaran turut menjejaskan sektor pertanian.

Mata wang dan kewangan

Zimbabwe mempunyai sejarah ketidakstabilan monetari yang luar biasa. Hiperinflasi pada akhir dekad 2000-an menyebabkan dolar Zimbabwe lama kehilangan fungsi praktikal sebagai mata wang. Pada 2009, negara beralih kepada penggunaan beberapa mata wang asing, terutama dolar Amerika Syarikat.

Selepas beberapa percubaan memperkenalkan semula mata wang tempatan, kerajaan melancarkan Zimbabwe Gold atau ZiG pada 2024. Kod mata wang antarabangsa ZiG ialah ZWG, yang diperkenalkan oleh Reserve Bank of Zimbabwe pada 1 Julai 2024.

Walaupun ZiG ialah mata wang tempatan, ekonomi masih sangat terdolar. IMF melaporkan bahawa dolar Amerika Syarikat masih merupakan medium pertukaran dan penyimpan nilai yang penting serta sebahagian besar transaksi pembayaran terus dibuat dalam dolar AS. Strategi kerajaan pada 2026 membayangkan peralihan jangka panjang kepada sistem satu mata wang hanya setelah beberapa syarat kestabilan makroekonomi dipenuhi.

Pelancongan

Pelancongan berasaskan alam semula jadi dan warisan merupakan komponen penting sektor perkhidmatan. Destinasi utama termasuk Air Terjun Victoria, Taman Negara Hwange, Taman Negara Mana Pools, Matobo Hills dan Zimbabwe Raya. Lima lokasi di Zimbabwe telah dimasukkan dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO.

Kepentingan pelancongan berkait rapat dengan pemuliharaan hidupan liar dan landskap, dan pembangunan sektor ini bergantung pada infrastruktur, kestabilan ekonomi, kemudahan perjalanan serta pemeliharaan kawasan perlindungan.

Infrastruktur

Pengangkutan

Lokomotif wap Garratt milik National Railways of Zimbabwe menarik kereta api arang batu di Heany Junction pada tahun 1992.

Zimbabwe mempunyai rangkaian jalan raya, kereta api dan penerbangan yang menghubungkan bandar-bandar utamanya dengan negara jiran. Kedudukannya di antara Afrika Selatan, Botswana, Zambia dan Mozambique menjadikannya sebahagian daripada beberapa koridor pengangkutan serantau.

National Railways of Zimbabwe (NRZ), yang dimiliki kerajaan, mengendalikan rangkaian kereta api berukuran landasan 1,067 mm sepanjang kira-kira 2,760 kilometer laluan. Rangkaian tersebut mempunyai sambungan antarabangsa ke Mozambique melalui Mutare–Machipanda dan Sango–Chicualacuala, ke Afrika Selatan melalui Beitbridge, ke Botswana melalui Plumtree dan ke Zambia melalui Victoria Falls. Pengangkutan barang merupakan fungsi penting rangkaian tersebut, khususnya bagi sektor perlombongan dan perdagangan serantau.

Lapangan terbang antarabangsa utama ialah Lapangan Terbang Antarabangsa Robert Gabriel Mugabe di Harare, Lapangan Terbang Antarabangsa Joshua Mqabuko Nkomo di Bulawayo dan Lapangan Terbang Antarabangsa Victoria Falls. Kemudahan penerbangan awam negara diselia oleh Civil Aviation Authority of Zimbabwe.

Demografi

Banci Penduduk dan Perumahan 2022 merekodkan 15,178,957 penduduk. Bank Dunia menganggarkan penduduk telah meningkat kepada 16,950,795 pada 2025, dengan kadar pertumbuhan penduduk tahunan sekitar 1.9%. Harare ialah kawasan metropolitan terbesar, diikuti oleh Bulawayo dan beberapa pusat wilayah seperti Mutare, Gweru dan Masvingo.

Bahasa dan masyarakat

Zimbabwe mempunyai masyarakat yang pelbagai dari segi bahasa dan budaya. Masyarakat berbahasa Shona membentuk komuniti bahasa yang terbesar di kebanyakan bahagian utara, tengah dan timur negara, manakala bahasa Ndebele mempunyai kedudukan penting terutamanya di Matabeleland dan Bulawayo. Komuniti lain menggunakan bahasa seperti Kalanga, Tonga, Venda, Nambya, Ndau dan Shangani.

Perkara 6 Perlembagaan mengiktiraf 16 bahasa secara rasmi: Chewa, Chibarwe, Inggeris, Kalanga, Koisan, Nambya, Ndau, Ndebele, Shangani, Shona, bahasa isyarat, Sotho, Tonga, Tswana, Venda dan Xhosa. Perlembagaan juga mewajibkan negara mengambil kira keperluan bahasa masyarakat dan menggalakkan perkembangan bahasa-bahasa yang diiktiraf.

Bahasa Inggeris mempunyai peranan penting dalam pentadbiran, perundangan, perniagaan dan pendidikan, manakala Shona dan Ndebele digunakan secara meluas dalam kehidupan harian, media dan budaya.

Agama

Agama Kristian merupakan agama terbesar di Zimbabwe dan merangkumi pelbagai gereja Protestan, Pentakosta, Apostolik dan Katolik. Kepercayaan tradisional Afrika pula terus mempengaruhi amalan keagamaan dan budaya sebahagian masyarakat, sama ada secara berasingan atau bersama amalan Kristian.

Anggaran Pew Research Center bagi tahun 2020 mengklasifikasikan kira-kira 87.2% penduduk sebagai Kristian, 10.5% tidak mempunyai agama tertentu dan sekitar 1.7% sebagai penganut agama rakyat atau tradisional. Penganut Islam serta beberapa agama lain masing-masing membentuk kurang daripada 1% penduduk menurut set data yang sama.

Kesihatan

Sistem kesihatan Zimbabwe terdiri daripada kemudahan awam, kemudahan pihak berkuasa tempatan, pertubuhan keagamaan dan penyedia swasta. Cabaran kesihatan awam termasuk penyakit berjangkit, kesihatan ibu dan kanak-kanak serta perbezaan akses antara kawasan bandar dengan luar bandar.

HIV/AIDS pernah menjadi salah satu krisis kesihatan paling serius di negara itu. Walaupun prevalens masih tinggi, rawatan dan pencegahan telah berkembang dengan ketara. Laporan UNDP dan Global Fund bagi 2025 meletakkan prevalens HIV pada 10.49%. Kematian berkaitan AIDS menurun daripada 23,970 pada 2019 kepada 17,100 pada 2024, dan pada akhir 2025 kira-kira 94.95% orang dewasa dan kanak-kanak yang hidup dengan HIV menerima terapi antiretroviral.

Bank Dunia melaporkan jangka hayat ketika lahir sekitar 63 tahun pada 2024.

Pendidikan

Zimbabwe mempunyai sistem persekolahan berstruktur 2–7–4–2–3+, yang secara umum terdiri daripada dua tahun pendidikan awal kanak-kanak, tujuh tahun sekolah rendah, empat tahun menengah rendah, dua tahun menengah atas dan pengajian tinggi sekurang-kurangnya tiga tahun bergantung pada program.

Perlembagaan dan pindaan Akta Pendidikan pada 2020 menjamin hak kepada pendidikan asas percuma dan wajib. Walau bagaimanapun, akses dan mutu pendidikan masih berbeza mengikut pendapatan isi rumah, kawasan geografi dan kemudahan sekolah.

Menurut data yang dihimpunkan UNESCO, kadar penamat sekolah rendah pada 2021 ialah kira-kira 84% bagi murid lelaki dan 86% bagi murid perempuan. Pada peringkat menengah rendah, kadar penamat pada tahun yang sama ialah sekitar 59% bagi lelaki dan 57% bagi perempuan. UNESCO turut mencatatkan cabaran dari segi hasil pembelajaran walaupun Zimbabwe mempunyai tradisi pendidikan formal yang relatif luas di rantau ini.

Institusi pengajian tinggi utama termasuk Universiti Zimbabwe di Harare, Universiti Sains dan Teknologi Nasional Zimbabwe di Bulawayo dan Universiti Negeri Midlands di Gweru, selain beberapa universiti awam, swasta dan institusi latihan teknikal lain.

Budaya

Warisan dan seni

Beberapa jenis mbira dan hosho, alat muzik tradisional yang berkait rapat dengan budaya Shona.

Budaya Zimbabwe dibentuk oleh tradisi pelbagai masyarakatnya, khususnya warisan Shona dan Ndebele serta komuniti minoriti lain. Muzik, tarian, ukiran batu, tembikar, kesusasteraan lisan dan seni tekstil merupakan antara bentuk ekspresi budaya yang penting.

Mbira, sejenis lamelofon yang dimainkan dengan memetik bilah logam, mempunyai kedudukan penting dalam muzik dan kehidupan upacara sebahagian masyarakat Shona. Seni membuat dan memainkan mbira atau sansi di Malawi dan Zimbabwe dimasukkan dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tidak Ketara Kemanusiaan UNESCO pada tahun 2020. Tarian Mbende Jerusarema, yang diamalkan terutamanya oleh masyarakat Zezuru Shona, pula dimasukkan dalam senarai yang sama pada tahun 2008.

Zimbabwe mempunyai lima Tapak Warisan Dunia UNESCO:

Tapak Warisan Dunia UNESCO di Zimbabwe

Tapak	Jenis	Tahun disenaraikan	Catatan
Taman Negara Mana Pools, Kawasan Safari Sapi dan Chewore	Semula jadi	1984	Kawasan pemuliharaan di lembah Zambezi
Monumen Kebangsaan Zimbabwe Raya	Kebudayaan	1986	Runtuhan pusat politik dan perdagangan masyarakat Shona
Monumen Kebangsaan Runtuhan Khami	Kebudayaan	1986	Pusat politik penting selepas kemerosotan Zimbabwe Raya
Mosi-oa-Tunya / Air Terjun Victoria	Semula jadi	1989	Tapak rentas sempadan yang dikongsi dengan Zambia
Matobo Hills	Kebudayaan	2003	Landskap budaya dan tapak seni batu

Sumber: UNESCO World Heritage Centre.

Burung Zimbabwe, yang berdasarkan arca burung batu sabun yang ditemui di Zimbabwe Raya, merupakan salah satu lambang kebangsaan dan muncul pada bendera serta jata negara.

Sukan

Perenang Zimbabwe Kirsty Coventry, pemenang pingat emas Olimpik.

Bola sepak dan kriket merupakan antara sukan yang mempunyai pengikut meluas di Zimbabwe. Pasukan kriket Zimbabwe diterima sebagai anggota penuh Majlis Kriket Antarabangsa (ICC) pada 1992 dan bermain perlawanan Ujian pertamanya pada tahun yang sama.

Zimbabwe juga mempunyai tradisi dalam sukan individu dan antarabangsa. Perenang Kirsty Coventry merupakan antara atlet Zimbabwe yang paling berjaya di peringkat Olimpik dan kemudian memegang jawatan dalam pentadbiran sukan antarabangsa.

Lihat juga

• Afrika Selatan (rantau)
• Senarai negara berdaulat
• Sejarah Zimbabwe
• Politik Zimbabwe
• Ekonomi Zimbabwe
• Pembahagian pentadbiran Zimbabwe

Pautan luar

• Kategori berkaitan Zimbabwe di Wikimedia Commons
• Portal kerajaan Zimbabwe
• Zimbabwe National Statistics Agency
• Parlimen Zimbabwe